Raporty i publikacje

„65% studentek i studentów w toku edukacji akademickiej nie miało zajęć z zakresu problematyki kryzysu klimatycznego”

Dla zdecydowanej większości studentek i studentów (76%) tematyka związana ze zmianami klimatu jest ważna, ale jedynie 13% badanych przyznaje, że edukacja klimatyczna prowadzona jest na uczelniach w sposób satysfakcjonujący. To ważny sygnał dla władz uczelni i ciał akademickich zajmujących się kształtowaniem polityki edukacyjnej w Polsce. Kształcenie akademickie powinno bardziej koncentrować się na elementach środowiskowo-ekologicznych, tym bardziej że w dalszym ciągu brakuje podstawowego kształcenia klimatycznego w szkołach podstawowych i średnich.

Ponad 75% osób studenckich deklaruje, że tematyka zmian klimatu jest dla nich ważna. Niestety samo zainteresowanie tym tematem nie przekłada się na działanie, dlatego tylko 19% studentów angażuje się w aktywności, które uwzględniają edukację dla klimatu. Niewielu spośród nich (7%) deklaruje, że sięga po książki związane ze zmianą klimatu, nieco więcej (23%) po filmy. Na przykładzie tego zestawienia widać, że rolą edukacji musi być nie tylko przekazywanie wiedzy, ale również motywowanie osób studenckich do działania, aktywności i zmiany postaw. W edukacji klimatycznej sama wiedza nie wystarcza, najważniejsze jest przełożenie jej na sposoby zamieszkiwania Ziemi, codziennie praktyki i nasze wybory. A zatem prócz „twardej” wiedzy klimatyczno-ekologicznejuczelnie wyższe powinny kształcić nowe zielone kompetencje miękkie polegające na budowaniu wartości, nawyków, nowego stylu życia, które potrzebne będą również w procesie mitygacji i adaptacji do szybko zachodzących zmian klimatu. Uczelnie powinny w większym stopniu podejmować refleksję na temat nowych zielonych miejsc pracy i kompetencji opartych na promowaniu przyrody, wartości zrównoważonego rozwoju i scenariuszowania przyszłości.

Oddajemy w Państwa ręce kolejny, czwarty już raport na temat edukacji klimatycznej, dotyczący tym razem edukacji wyższej. Powstał on we współpracy z Europe Direct Śląskie przy wsparciu Centrum Badawczo-Rozwojowego Biostat. Mamy nadzieję, że tak jak wcześniej prowadzone przez nas badania dotyczące postaw nauczycieli polonistów, dzieci, rodziców, tak i te tegoroczne dostarczą pewnych informacji na temat możliwości kształcenia na poziomie wyższym w obszarze klimatyczno-ekologicznym, preferencji studentów, dobrych praktyk akademickich dotyczących zachowań ekologicznych, wypełniając tym samym lukę badawczą w tym obszarze. Mamy nadzieję, że badania te zostanąw przyszłości pogłębione i staną się podstawą do systemowego wprowadzenia edukacji klimatycznej na etapie kształcenia wyższego w Polsce.

Celem raportu jest ukazanie w oparciu o wiarygodne dane pełniejszego obrazu postaw studentów wobec kryzysu klimatycznego oraz wskazanie optymalnej edukacji akademickiej w tym obszarze, a także ekopraktyk realizowanych na polskich uczelniach.

W badaniu prowadzonym od stycznia do marca 2023 roku udział wzięło 1009 studentek i studentów. Przeanalizowałyśmy ponad 769 w pełni wypełnionych ankiet osób studenckich z uczelni zarówno państwowych, jak i prywatnych o różnych profilach. Zdecydowana większość badanych studentek i studentów pochodziła ze śląskich uczelni. Badani reprezentowali zarówno kierunki humanistyczne, społeczne, ekonomiczne, jak i ścisłe oraz przyrodnicze. Zadałyśmy respondentom 9 pytań otwartych, 12 zamkniętych oraz 7 półotwartych.

Data publikacji: 19/05/2023

Migrantowo Śląskie - czas na najnowszy raport "Sytuacja obcokrajowców w województwie śląskim - między pandemią a wojną w Ukrainie"

W ostatnich kilku latach gwałtownie wzrosła liczba cudzoziemców pracujących i studiujących na terenie województwa śląskiego. Jeszcze przed przybyciem do regionu uchodźców, zmuszonych bestialstwem wojny do poszukiwania schronienia poza granicami Ukrainy, wielkość populacji obcokrajowców można było szacować na równi z liczebnością największych miast województwa. To tak, jakby pojawiło się na jego obszarze nowe, rozproszone geograficznie miasto – Migrantowo Śląskie. Czas na nowy raport z badań dr. Rafała Cekiery "Sytuacja obcokrajowców w województwie śląskim - między pandemią a wojną w Ukrainie", przygotowany na zlecenie EUROPE DIRECT Śląskie. Zrealizowany dzięki współpracy z Centrum Badawczo-Rozwojowym Biostat.

Coraz powszechniejsza staje się świadomość, że współdzielimy miejsca zamieszkania, pracy i edukacji z osobami pochodzącymi z innych rejonów świata, z odmiennym tłem kulturowym. Pracujący czy studiujący obcokrajowcy są ważnym zasobem województwa, wspierają jego potencjał demograficzny, ekonomiczny czy kulturowy. Dostrzeżenie tego potencjału powinno prowadzić do poszukiwania form jego aktywizacji, korzystnych zarówno dla przybyszów, jak i społeczności przyjmującej. Pilnie potrzebne zdaje się przemyślenie i wdrożenie lokalnych polityk migracyjnych i integracyjnych. Im więcej możliwości stworzymy przybyszom, tym efektywniej możemy skorzystać z ich kwalifikacji, kompetencji i uzdolnień.

Każde działanie, szczególnie jeśli dotyczy nowego społecznego zjawiska, powinno zostać poprzedzone diagnozą. Opierając się na tej przesłance, postanowiliśmy sprawdzić, jak sami cudzoziemcy postrzegają swoje życie na terenie województwa śląskiego. Co nimi kierowało w wyborze tego regionu? Jak go postrzegają? Jakie mają życiowe plany?

Co ciekawe, wśród czynników skłaniających do wyboru województwa śląskiego jako miejsca emigracji zagraniczni pracownicy najczęściej wskazywali… przypadek (25,6% wskazań), nieco rzadziej polecenie znajomych lub rodziny, przebywających tu już wcześniej (24,8%). Ten drugi czynnik z roku na rok staje się coraz bardziej istotny, co można uznać za symptom tworzenia się łańcuchów migracyjnych. Dla studentów zagranicznych z kolei największe znaczenie miała oferta uczelni – proponowane im dogodne warunki studiowania (46,7%) oraz wysoki poziom naukowy (38,9%). Ważne są także niższe koszty utrzymania niż w przypadku innych rozpatrywanych miejsc studiów zagranicznych (42,6%). W sumie na terenie województwa śląskiego w roku akademickim 2020/2021 studiowało 5 560 cudzoziemców (z ogólnej liczby 106 411 studentów).

Obcokrajowcy postrzegają woj. śląskie jako region obfitujący w wiele ciekawych wydarzeń kulturalnych (61,2%) oraz atrakcyjny turystycznie (59,2%). Większość twierdzi też, że koszty utrzymania w województwie śląskim są niższe niż w innych regionach Polski (54,7%). Dla zdecydowanej większości zagranicznych pracowników atutem jest także dobra infrastruktura transportowo-komunikacyjna (84,5%).

Co budujące, większość respondentów uznała, że mieszkańcy województwa śląskiego są pozytywnie nastawieni do obcokrajowców (66,1%). Badani cudzoziemcy byliby gotowi polecić swoim znajomym w kraju pochodzenia przybycie na teren województwa śląskiego – zarówno do pracy (stwierdziło tak 77,5% pracowników zagranicznych), jak i na studia (zadeklarowało tak 80,3% studentów). Równocześnie mniej niż połowa respondentów dostrzega podejmowane przez instytucje samorządowe działania, wspierające integrację cudzoziemców (48,9%).

Wśród badanych pracowników 40,3% chciałoby na stałe już mieszkać 
w województwie śląskim. Odsetek ten jest znacznie niższy w grupie studentów. Choć zaledwie 12,9% z nich zadeklarowało, że zamierza po studiach wrócić do kraju pochodzenia, na terenie województwa śląskiego chce pozostać 25,1%. Wynik ten pokazuje olbrzymi – i wciąż niewykorzystany – potencjał dla województwa śląskiego tkwiący w tej grupie.

Badania potwierdzają, że potrzebne jest odejście od traktowania międzynarodowej mobilności jako czasowej, przejściowej efemerydy. Mamy nadzieję, że prezentowana diagnoza będzie inspirująca i przydatna w zarządzaniu procesami migracyjnymi i integracyjnymi, a także przyczyni się do postrzegania ich jako wyzwania, które może być ważnym impulsem rozwojowym i szansą dla regionu. Próbując z niej korzystać, powinniśmy jednak kategorycznie unikać postrzegania cudzoziemców wyłącznie jako siły roboczej czy dodatkowych uczelnianych zasobów. Dla wszystkich znacznie bardziej użyteczne będzie budowanie relacji partnerskich i takie nimi zarządzanie, aby nie zamykając oczu na różne potencjalne problemy, jak najefektywniej skorzystać z międzykulturowego spotkania.

Data publikacji: 29/11/2022

95% rodziców uważa, że ludzie są odpowiedzialni za zmiany klimatu,  90,22% badanych wskazuje, że tematyka krytyki wydobycia węgla i problem smogu powinny być obecne na lekcjach, a tylko 10% uznało, że edukacja dotycząca kryzysu klimatycznego w szkołach jest satysfakcjonująca. 

Dziś, tj. 22 kwietnia 2022 roku, kiedy obchodzimy szczególne święto – Dzień Ziemi, oddajemy dokument, który pokazuje, jak rodzice, ostatni element triady wychowawczej, pełniący rolę współuczestników i współorganizatorów kształcenia swoich dzieci, postrzegają zjawisko zmian klimatu oraz edukację proekologiczną i proklimatyczną. To już trzeci, ostatni raport dotyczący najważniejszych przedstawicieli procesu edukacyjnego – nauczycieli, uczniów i rodziców wobec zmian klimatu. Wcześniej, w roku 2021, dr Magdalena Ochwat i dr Anna Guzy z Interdyscyplinarnego Centrum Badań nad Edukacją Humanistyczną UŚ badały nauczycieli polonistów, a następnie uczniów klas 4–8 i szkół ponadpodstawowych.

Celem prowadzonych badań było:

• Zbadanie kompetencji ekologicznych rodziców uczniów klas 4–8 szkoły podstawowej oraz rodziców uczniów szkół średnich.
• Zebranie danych uwzględniających opinie rodziców na temat realizacji edukacji dla klimatu w szkołach, do których uczęszczają ich dzieci.
• Określenie postaw badanych rodziców wobec problematyki kryzysu klimatycznego.
• Poznanie praktyk proekologicznych realizowanych w domach respondentów.
• Poznanie zdania badanych na temat tego, czy problematyka zmian klimatu powinna być omawiana w szkole. Jeśli tak – które w szczególności tematy, zdaniem rodziców, warto/ należy poruszać w szkole.
• Poznanie informacji na temat źródeł wiedzy o klimacie, z których korzystają badani rodzice

W badaniu właściwym, prowadzonym od lutego do 31 marca 2022 roku, wzięło udział 303 rodziców uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych z całej Polski, 225 ankiet zostało w pełni wypełnionych i poddanych szczegółowej analizie.

Głównym narzędziem badawczym była ankieta składająca się z metryczki oraz dwudziestu trzech pytań. Piętnaście z nich miało charakter zamknięty, cztery – otwarty, znalazły się w niej również cztery pytań półotwarte.

1. W ankiecie wyszczególniono pytania zorientowane wokół pięciu obszarów tematycznych:
2. Kompetencje ekologiczne rodziców.
3. Postawy i działania rodziców wobec problematyki zmian klimatu.
4. Zaangażowanie dzieci w działania na rzecz klimatu w opinii rodziców.
5. Edukacja proklimatyczna w szkole w opinii rodziców.
6. Optymalna edukacja dla klimatu w opinii rodziców.

Oto wybrane wyników:

Badani mają w zdecydowanej większości aktualną wiedzę w zakresie zmian klimatu:

• Zdecydowana większość respondentów 92% (206 osób) zgadza się z tym, że globalne ocieplenie spotęgowane emisją gazów cieplarnianych jest faktem. 3% badanych (8 osób) uznaje, że nie jest to prawda, natomiast 11 osób (5%) nie podało jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie.
• 95% badanych (213 ankietowanych) uważa, że ludzie są odpowiedzialni za zmiany klimatu, odpowiedzi negatywnej udzieliło 5 rodziców (2%). 7 osób (3% respondentów) nie udzieliło jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie.

Edukacja proklimatyczna w szkole w opinii rodziców

• Zdaniem zdecydowanej większości badanych 97 (219 osób) w szkole powinna być poruszana tematyka związana ze zmianami klimatu, odmiennego zdania jest tylko 2% respondentów (4 osoby). Dwoje rodziców (1%) nie potrafi jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie.
• Tylko 10% badanych rodziców uznało, że edukacja dotycząca kryzysu klimatycznego w szkołach jest satysfakcjonująca. 23% (51 osób) nie potrafi udzielić jednoznacznej odpowiedzi na ten temat. 67% badanych rodziców (152 osoby) jest zdania, ze edukacja dotycząca kryzysu klimatycznego nie jest satysfakcjonująca.
• 203 osoby (90,22%) wskazują, że tematyka krytyki wydobycia węgla i problem smogu powinny być obecne na lekcjach, odmiennego zdania jest 8 rodziców (3,55%), których zdaniem tematyka ta nie jest aż tak istotna. 14 badanych (6,22%) rodziców uznaje, że temat ten jest umiarkowanie istotny.

Jak zdaniem rodziców powinna wyglądać edukacja proekologiczna w szkole?

• Edukacja ekologiczna zdaniem rodziców powinna być praktyczna, powinna znaleźć przełożenie na życie uczniów i ich codzienne funkcjonowanie. Rodzice w swoich opiniach wyrazili chęć, aby ich dzieci otrzymywały wskazówki dotyczące konkretnych działań i zmiany codziennych nawyków na bardziej eko.
• Część rodziców uważa, że wiedza o środowisku i klimacie powinna być „przemycana” na wszystkich przedmiotach szkolnych, ponadto widzą również możliwość uzupełniania wiedzy środowiskowej dodatkowym przedmiotem. Jednocześnie część rodziców wyraziła obawy z powodu obowiązkowości przedmiotu dotyczącego ekologii, pisząc, że usystemowienie go może się nie sprawdzić.
• Ważne dla rodziców jest również to, aby szkoła w propagowaniu postulatów ekologicznych była autentyczna i wiarygodna. Dlatego zdaniem rodziców musi zadbać o swoją przestrzeń. Rodzice proponują: dużo zieleni w salach, ale i w miarę możliwości przed szkołą, koła ogrodnicze, dbanie o swoje zioła, warzywa, Zero wastowe kuchnie, ograniczenie mięsa, ograniczenie biurokracji, a wraz z nią „makulatury”. Brak mnożenia kserówek, kart pracy – w miarę możliwości tworzenie zadań interaktywnych na zajęciach, ewentualnie elektronicznych kart pracy. Szkoła powinna również posługiwać się ekologicznymi zasadami w zarzadzaniu i logistyce, a nauczycieli powinni być, zdaniem rodziców, tym tematami żywo zainteresowani.

Rodzice i uczniowie oraz nauczyciele poloniści bezapelacyjnie myślą podobnie 
o edukacji ekologicznej – w sposób całościowy, autentyczny i z przełożeniem na życie. Tym trzem grupom zależy nie tylko na wprowadzeniu jej do szkół, ale i zadbaniu o sposób jej prowadzenia. Wydaje nam się, że taka postawa pedagogów i rodziców oraz chęć uczniów do zgłębiania wiedzy o zmianach klimatu stanowią dobrą prognozę na lepszą przyszłość.

Badania Rodzice wobec zmian klimatu prowadzone były w ramach projektu wyszehradzkiego Edukacja Humanistyczna V4 dla Klimatu. Rozpoznania – dobre praktyki – rekomendacje realizowanego przez Interdyscyplinarne Centrum Badań nad Edukacją Humanistyczną Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach przy współpracy z EUROPE DIRECT Śląskie.

Data publikacji: 22/04/2022