Członkowie

Rys historyczny: Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM) powstała 1 lipca 2017 roku na mocy ustawy o związku metropolitalnym w województwie śląskim. Była to pierwsza tego typu struktura w Polsce, powołana w celu prowadzenia wspólnej polityki rozwoju, transportu i planowania przestrzennego w skali ponadlokalnej. Do życia została powołana decyzją Rady Ministrów po wcześniejszych konsultacjach z samorządami. W skład GZM weszło 41 miast i gmin położonych w centralnej części województwa śląskiego.
Powstanie GZM było efektem wieloletnich dążeń do lepszej współpracy samorządów aglomeracji śląsko-zagłębiowskiej, zapoczątkowanych m.in. przez wcześniejsze struktury takie jak Górnośląski Związek Metropolitalny, działający od 2007 do 2017 roku. W jego skład wchodziło 14 miast. To właśnie działalność związku stworzyła podwaliny pod dalsze prace nad budowaniem silnego ośrodka metropolitalnego.

Transport: W Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii pod marką Transport GZM funkcjonuje jeden z największych w Polsce systemów komunikacji zbiorowej. Blisko 1900 pojazdów, 500 linii, 7000 przystanków i 122 miliony kilometrów, pokonywanych przez nasze pojazdy co roku. Nasz transport publiczny to oferta dla ponad 2,5 miliona pasażerów, z których każdy ma inne potrzeby i wymagania.
Poruszanie się po GZM to nie tylko transport publiczny, to również miejska mobilność, która pozwala mieszkańcom na pełne korzystanie z przestrzeni miejskich i miejskiego stylu życia. Jednym z flagowych projektów GZM jest Metrorower – największa w Polsce i trzecia w Europie sieć miejskich wypożyczalni rowerów. W 31 gminach, na 924 stacjach, dostępnych jest 7000 rowerów. W 2025 roku system ten został uzupełniony o możliwość długoterminowego wypożyczenia Metroroweru elektrycznego.

Edukacja i rozwój: Na terenie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii działa 25 uczelni publicznych i prywatnych, kształcących ponad 90 tys. studentów. GZM wspiera uczelnie w podnoszeniu jakości ich oferty edukacyjnej oraz promuje możliwość studiowania pod marką Kampus GZM. To dzięki Metropolii, w ramach Metropolitalnego Funduszu Wspierania Nauki, uczelnie mogą zapraszać światowej klasy naukowców, a młodzi badacze ze Śląska i Zagłębia prowadzić swoje badania. Ponadto w ramach Funduszu GZM wspiera nowatorskie metody kształcenia oraz konkursy i wydarzenia naukowe. GZM jest również częścią Konsorcjum Akademickiego Katowice Miasto Nauki, którego obecnie najważniejszym zadaniem jest realizacja Programu Naukowego dla Śląska.

Gospodarka: Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia wspiera rozwój gospodarki poprzez promocję regionu, przyciąganie inwestorów i budowanie międzynarodowych sieci współpracy. Kluczowym narzędziem jest Fundusz Odporności, który wzmacnia zdolność miast i gmin do reagowania na kryzysy, umożliwiając realizację inwestycji ważnych dla mieszkańców. GZM organizuje także grupy zakupowe energii elektrycznej i gazu, co pozwala samorządom, instytucjom publicznym i spółkom komunalnym znacząco obniżyć koszty i zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne. Równolegle rozwijany jest projekt Otwarte Dane GZM, który udostępnia wysokiej jakości dane publiczne do ponownego wykorzystania, wspierając innowacje, rozwój usług cyfrowych i budowanie atrakcyjnej oferty dla inwestorów oraz startupów. Poprzez te działania GZM tworzy stabilne i innowacyjne środowisko gospodarcze, odpowiadające na wyzwania współczesności.

Środowisko i klimat: Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia aktywnie działa na rzecz ochrony środowiska, przeciwdziałania zmianom klimatu i adaptacji do nich. Realizuje działania na rzecz czystego powietrza, przeciwdziała suszy oraz promuje gospodarkę o obiegu zamkniętym. Wspiera termomodernizację budynków i prowadzi wspólne zakupy zeroemisyjnego taboru dla komunikacji publicznej, ograniczając emisję CO₂ i poprawiając jakość życia mieszkańców. Rozwija także edukację klimatyczną, m.in. poprzez tworzenie ogrodów deszczowych i szereg innych inicjatyw. Przykładem zaangażowania społecznego jest Climathon GZM – regionalna odsłona globalnego wydarzenia, podczas którego mieszkańcy, eksperci i samorządy wspólnie szukają innowacyjnych rozwiązań na lokalne wyzwania klimatyczne.

Charakterystyka gospodarcza i infrastrukturalna Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii

Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM) to pierwszy w Polsce związek metropolitalny powołany mocą ustawy, obejmujący 41 miast i gmin w centralnej części województwa śląskiego. Zajmuje powierzchnię 2554 km² i liczy ponad 2,1 mln mieszkańców, co czyni ją jednym z najgęściej zaludnionych obszarów w kraju. Choć GZM ma znaczący potencjał ludnościowy, to jednym z największych wyzwań, przed którym stoi, jest depopulacja – rocznie traci kilkanaście tysięcy mieszkańców, głównie z powodu starzenia się populacji i ujemnego salda migracji.
Gospodarka GZM opiera się na silnej bazie przemysłowej i usługowej. Na terenie metropolii działa ok. 280 tys. firm, w tym 327 dużych przedsiębiorstw zatrudniających powyżej 250 osób. To drugi najwyższy wynik w Polsce wśród regionów metropolitalnych. GZM wytwarza około 8% krajowego PKB, co potwierdza jej strategiczne znaczenie dla rozwoju gospodarki narodowej. Region ma wysoki potencjał inwestycyjny – dzięki dogodnemu położeniu, rozbudowanej infrastrukturze oraz dostępowi do wykwalifikowanej kadry przyciąga krajowych i zagranicznych inwestorów.
System transportowy GZM należy do największych w Polsce. Metropolia zarządza siecią Transport GZM – zintegrowanym transportem publicznym obejmującym autobusy, tramwaje, trolejbusy, pociągi regionalne i rowery miejskie (Metrorower), co wspiera mobilność mieszkańców i zmniejsza emisję CO₂. Obszar GZM jest dobrze skomunikowany drogowo (autostrady A1 i A4, drogi ekspresowe S1 i S86), kolejowo i lotniczo (port lotniczy Katowice Airport w Pyrzowicach).
Główne wyzwania GZM to depopulacja, potrzeba transformacji energetycznej oraz modernizacja infrastruktury technicznej. Jednocześnie region ma silny potencjał rozwojowy oparty na kapitale ludzkim, uczelniach wyższych, dynamicznym sektorze usług oraz rozwijającej się gospodarce innowacyjnej i cyfrowej. Właśnie ta synergia doświadczenia przemysłowego z nowoczesnością może stanowić o przyszłości GZM jako metropolii zrównoważonej i odpornej na kryzysy.

Czas wolny: GZM to nie tylko przestrzeń do życia, nauki i pracy, ale również miejsce sprzyjające odpoczynkowi i spędzaniu czasu wolnego. Metropolia organizuje wydarzenia takie jak „Kierunek GZM” – największy w Polsce festiwal mikrowypraw oraz „Noc Teatrów GZM”, która pozwala mieszkańcom bezpłatnie korzystać z oferty scen teatralnych regionu. Ważnym elementem działań GZM jest także partnerstwo z Zabytkową Kopalnią Srebra w Tarnowskich Górach – obiektem wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W 2027 roku Katowice i GZM będą pełnić rolę Polskiej Stolicy Kultury, co dodatkowo wzmocni znaczenie metropolii jako centrum wydarzeń artystycznych i kulturalnych o ogólnopolskim zasięgu.